Metropolis'in kurgu ve ritmi sürüm adı olmadan neden ölçülemez?

Önce hangi Metropolis sürümünden söz ettiğinizi yazın

Metropolis adı tek bir değişmez gösterim nesnesini işaret etmiyor. Murnau-Stiftung film kaydı Almanya ilk gösterimini 10 Ocak 1927, uzunluğu 4.174 metre ve süreyi 153 dakika olarak verir. UNESCO adaylık formu aynı prömiyeri yaklaşık 4.189 metre ve yine yaklaşık 153 dakika kaydeder. Bu 15 metrelik fark küçük görünse de, kaynakların ölçüm veya kataloglama temelini açıklamadan değerlerden birini “tek doğru negatif uzunluğu” ilan etmek doğru olmaz. Kurgu analizi başlıktan değil, kaynak adı ve sürüm kaydından başlamalıdır.

UNESCO belgesi filmin prömiyerden hemen sonra önemli ölçüde kısaltıldığını gösterir. ABD pazarı için Channing Pollock'un hazırladığı düzen yaklaşık 3.100 metreye indirilmiş, olay örgüsü ile ara yazılar da değiştirilmiştir. Ufa Nisan 1927'de Almanya dağıtımının ABD kesimini küçük değişikliklerle izlemesine karar vermiş; 5 Ağustos 1927'de sansüre sunulan sürüm 3.241 metre olarak kaydedilmiştir. Dolayısıyla sonraki dolaşım kopyasındaki bir geçişi prömiyer kurgusunun bilinçli tercihi saymak, önce o planların korunup korunmadığını denetlemeden mümkün değildir.

2001 ve 2010 tarihleri de birbirinin yerine geçmez. UNESCO'nun Memory of the World girdisi, 2001'de restore ve rekonstrükte edilen sürümün koruma negatifini kaydeder. Murnau-Stiftung ise 2008 Buenos Aires buluntusundaki ağır hasarlı 16 mm malzemenin kayıp sanılan çok sayıda planı geri getirdiğini ve 2010'da neredeyse eksiksiz prömiyer düzenine ulaşıldığını belirtir. “UNESCO sürümü”, “tam sürüm” veya “restorasyon” demek tek başına yeterli değildir; yıl, arşiv ve mümkünse dağıtım kopyası birlikte yazılmalıdır.

Metre, dakika ve gösterim hızı aynı ölçü değildir

Sessiz film şeridinin metre cinsinden uzunluğu fiziksel bir kapsam kaydıdır; dakika ise oynatma hızına bağlı gösterim süresidir. Aynı metre sayısı farklı kare hızlarında farklı dakikalar üretir. Kaynak bir hız vermiyorsa, metreyi tek formülle dakikaya çevirmek ve sonucu modern bir dijital oynatıcı süresiyle karşılaştırmak sahte kesinlik yaratır. Buradaki 4.174/4.189 metre ve yaklaşık 153 dakika değerleri, arşiv kayıtlarının birlikte sunduğu tarihsel bilgilerdir; bu dosya onlardan bağımsız bir projeksiyon hızı hesaplamaz.

Güncel kataloglar da sürüm adını gereksiz kılmaz. Murnau-Stiftung'un sessiz film DCP kataloğu 2010 restorasyonunu 149 dakika 36 saniye olarak listeler. BFI'nin genel film sayfası 137 dakika verir; BFI Player ise Arjantin'de bulunan makaraları ekleyen sunumunu metinde 147 dakika diye tanımlar. Aynı kurum içindeki genel katalog ve oynatıcı kaydının bile farklı süre göstermesi, “film 147 dakikadır” gibi çıplak bir cümlenin hangi kopyaya dayandığını söylemediğinde denetlenemez olduğunu gösterir.

Toplam süre, plan ortalaması ya da ritim etiketi değildir. Bir sürüme yeni bulunan materyal eklenmesi toplamı uzatabilir; ara yazıların tutulma süresi, tint veya restorasyon kartları, müzik kaydının giriş-çıkışı ve dijital sunum tercihi de oynatıcı zamanını etkileyebilir. Plan sayısı bilinmeden ortalama plan uzunluğu hesaplanamaz; sahne sınırları kodlanmadan sahne ritmi karşılaştırılamaz. Bu yazı hiçbir kopyada plan saymadığı için “kesimler her X saniyede gelir” veya “2010 sürümü daha yavaştır” türü ölçüm iddiası kurmaz.

Kayıp plan geri geldiğinde yalnız toplam süre değişmez

Bir restorasyonda bulunan materyal, iki mevcut planın arasına yalnız ek süre koymaz; olayların neden-sonuç bağını ve bir kesmenin işlevini de değiştirebilir. UNESCO'nun sürüm tarihçesi, erken kısaltmaların olay örgüsünü ve ara yazı anlamını değiştirdiğini açıkça kaydeder. Bu nedenle kısa bir dolaşım kopyasında ani görünen geçişin özgün tasarım mı, kayıp bağlantı mı, yeni ara yazıyla kurulmuş başka bir anlam mı olduğunu belirlemek için prömiyer düzeniyle plan düzeyinde karşılaştırma gerekir. Belge kaydı bu soruyu kurar ama tek başına cevabı vermez.

Buenos Aires kopyasının 16 mm ve ağır hasarlı oluşu da görünür kalite farkını kurgu kararıyla karıştırmama uyarısıdır. Murnau-Stiftung'un proje sayfası bu malzemenin daha önce kayıp sanılan çekimleri içerdiğini, dijital restorasyonla bütünleştirildiğini belirtir. Kaynaklar arasında kalite veya kadraj farkı görülebilir; fakat bu dosya görüntüyü incelemediği için çizik, kırpma, kontrast ya da titreşim hakkında sahne bazlı hüküm vermez. Bir restorasyon karşılaştırmasında plan varlığı ile planın görsel restorasyon kalitesi iki ayrı sütunda tutulmalıdır.

Aynı ayrım dolgu kartları ve açıklama metinleri için de geçerlidir. 2001 rekonstrüksiyonunda eksik yerleri temsil eden sabit görüntü veya açıklama uygulamalarıyla, 2010'da geri gelen hareketli görüntü aynı zamanlama deneyimini üretmez. Ancak “ritim düzeldi” demek yine ölçüm gerektirir: karşılaştırılan kopyaların zaman kodları, plan eşlemeleri, ara yazı süreleri ve eksik materyal işaretleri çıkarılmalıdır. Burada güvenle söylenebilen şey, restorasyonun analiz nesnesini değiştirdiğidir; izleyici etkisinin yönü önceden varsayılamaz.

Ara yazı ile müzik ritmi etkiler ama plan sayısını değiştirmez

Murnau-Stiftung DCP kataloğu restorasyon için Almanca veya İngilizce ara yazı seçeneği verir. Dil değişikliği yalnız çeviri meselesi değildir: metnin uzunluğu, kartın ekranda tutulma süresi ve okuma hızı toplam akışı etkileyebilir. Buna rağmen ara yazı süresindeki farkı plan kurgusundaki değişiklik diye kaydetmek yanlıştır. Ara yazı da bir görüntü birimi olarak zaman koduna alınabilir, fakat diyalog veya açıklama kartlarının dil sürümü ayrı bir değişken olmalıdır. Bu çalışma iki dil seçeneğini oynatıp ölçmediği için okuma süresi karşılaştırması sunmaz.

Aynı katalog 2010 DCP'yi Gottfried Huppertz'in özgün müziğinin Frank Strobel tarafından düzenlenip yönetilen kayıtlı icrasıyla tanımlar. Başka bir gösterim canlı orkestra, farklı bir kayıt, yeni beste ya da sessizlik kullanabilir. Müzikal tempo, vurgu ve senkron noktaları seyir deneyiminde ritim algısını etkiler; yine de görüntü planlarının fiziksel sırasını kendiliğinden değiştirmez. “Filmin ritmi” denirken görsel kesim ritmi ile eşlik müziğinin temposu aynı sayıya indirgenmemelidir.

Yeniden üretilebilir çalışma, ses ve görüntüyü iki paralel çizelgede tutar. Görüntü çizelgesinde plan başlangıç-bitiş zamanları, ara yazı türü ve restorasyon kaynağı; ses çizelgesinde kayıt sürümü, icracı/yönetmen, müzikal bölüm ve varsa senkron işareti bulunur. Sonra ilişkiler açık bir yöntemle tartışılır. Bir müzik vurgusunun kesmeye denk geldiğini söylemek için belirli DCP ile belirli ses kaydının aynı oynatmada zaman kodlanması gerekir. Bu dosyada böyle bir oynatma veya ses analizi yapılmadığından yalnız katalog ilişkisi kaydedilir.

Denetlenebilir kurgu ve ritim çalışması için kayıt şablonu

İlk satırda kopya kimliği yer almalıdır: arşiv veya dağıtıcı, restorasyon yılı, DCP/dosya/baskı biçimi, toplam oynatıcı süresi, ara yazı dili ve kullanılan müzik kaydı. İkinci satır teknik oynatma koşuludur: kare hızı biliniyorsa değeri, bilinmiyorsa “kaynakta belirtilmedi” notu yazılır. Üçüncü satır materyal durumudur: kayıp plan yerine kart, sabit görüntü, açıklama veya başka kaynaktan ek görüntü kullanılıp kullanılmadığı belirtilir. Bu bilgiler olmadan zaman kodu başka araştırmacı tarafından aynı nesne üzerinde sınanamaz.

Ölçüm yapılacaksa plan sınırı kuralı önceden tanımlanmalıdır. Ara yazı ayrı plan mı, çözülme ve bindirme tek mi çoklu plan mı, restorasyon kartları analize dahil mi gibi kararlar sonuçtan önce kayda girer. En az iki kodlayıcı kullanılıyorsa anlaşmazlık kuralı ve örneklem paylaşılmalıdır. Tüm filmi ölçmeden seçilmiş bir bölüm inceleniyorsa, bölümün başlangıç-bitiş işaretleri ve seçim gerekçesi yazılır. Böylece “hızlı kurgu” sıfatı, ölçülmemiş genel izlenim değil, sınırları belli bir veri önerisi olur.

Son yorum katmanı kaynak kanıtından ayrılmalıdır. Prömiyer ve dağıtım metreleri arşiv kaydıdır; plan süresi araştırmacının ölçümüdür; “gerilim yükseliyor” gibi ifade ise yorumsal çıkarımdır. Bu üçü aynı cümlede birbirinin kanıtı yapılmamalıdır. Bu yazı yalnız ilk katmanı, yani sürüm ve yaratıcı ekip kayıtlarını derler; ikinci katmanı gerçekleştirmez, üçüncü katmanda sahne hükmü kurmaz. Böyle bir sınır, Metropolis hakkında daha az şey söylemek değil, hangi iddianın hangi kopya ve yöntemle sınanabileceğini açık tutmaktır.