Doğal gaz kokusu varsa ne yapılmalı? 187 ve güvenli tahliye rehberi

Kısa cevap: Düğmeye dokunmayın, çıkın ve dışarıdan 187'yi arayın

Doğal gaz kokusu duyarsanız ışığı açmayın; açıksa kapatmayın, fiş çekmeyin, zili ve asansörü kullanmayın. Sigara, çakmak ve kibritten uzak durun. Kapı ile pencereleri elektrikli bir düzenek kullanmadan açabiliyorsanız açın. Sayaç vanasına güvenle ulaşabiliyor ve nasıl kapandığını biliyorsanız vanayı kapatın; koku yoğunsa ya da yolunuz uzuyorsa bunun için oyalanmayın. İnsanları uyarıp binadan merdivenle çıkın. Telefonu kokunun olmadığı açık alanda kullanarak 187 Doğal Gaz Acil'i arayın. Yangın, patlama, yaralanma veya rahatsızlık varsa 112'yi de arayın. Ekip izin vermeden geri girmeyin ve vanayı yeniden açmayın.

Kokuyu küçümsemeyin, ama kaynağı da burnunuzla aramayın

Doğal gazın kendisi renksiz ve kokusuzdur. Dağıtım şebekesinde insanın kaçağı fark edebilmesi için gaza belirgin bir koku veren maddeler eklenir. Duyulan koku bu yüzden bir uyarıdır; odadaki gaz yüzdesini ölçen bir gösterge değildir. Hafif gelmesi tehlikesiz, ağır gelmesi de kaçağın tam yanınızda olduğu anlamına gelmez. Hava akımı, kapılar, tesisat boşlukları ve koku alma duyusu algıyı değiştirir.

ABD Ulaştırma Bakanlığına bağlı PHMSA'nın 2024 teknik raporu da kokuyu yaygın ilk belirti olarak tanımlıyor, fakat kokunun toprak veya kanal gibi yollardan geçerken değişebileceğini ya da kaybolabileceğini belirtiyor. Tıslama sesi, dışarıda olağandışı bitki kuruması veya gaz kutusu çevresindeki şüpheli durum da ihbar gerekçesi olabilir. Bu işaretlerin hiçbiri kullanıcıya boruyu, bağlantıyı veya cihazı elle inceleme görevi vermez. Amaç kaynağı bulmak değil, ateşleme ihtimalini azaltıp profesyonel ölçüme alan açmaktır.

Elektrik düğmesini kapatmak bile güvenli bir hareket sayılmaz

Gaz kokusunda sık yapılan hata, önce ışıkları ve cihazları kapatmaya çalışmaktır. Anahtarın açılması kadar kapanması da temas noktalarında küçük bir kıvılcım oluşturabilir. Aynı nedenle prize, sigorta kutusuna, davlumbaza, vantilatöre, kombiye, termostata, kapı ziline veya elektrikli garaj kapısına dokunmayın. Açık duran cihazı kapatma isteği anlaşılır; fakat kokulu hacimde yeni bir elektriksel hareket başlatmamak daha güvenlidir.

Telefon da aynı sınırın içindedir. Evin içinde 187'yi aramak, mesaj atmak, feneri açmak veya video çekmek için cep telefonunu kullanmayın. Telefon elinizdeyse ekrana dokunmadan çıkın; başka odada çalıyorsa almak için geri dönmeyin. Aramayı gaz kokusunun bulunmadığı açık alanda yapın. Otomobil, motosiklet veya başka bir motoru da kokunun hissedildiği bölgede çalıştırmayın ya da durdurmak için yaklaşmayın. Sokaktaki durumlarda alanı düzenleme işi kişisel cesaret sınavı değildir; yerinizi güvenli mesafeden 187'ye tarif edin.

Havalandırma doğal akışla yapılır, elektrikli fanla değil

GAZBİR, konut içindeki kokuda kapı ve pencerelerin açılmasını öneriyor. Bunu yalnızca kolu elle çalışan bir açıklığa güvenli biçimde ulaşabiliyorsanız yapın. Elektrikli pencere, aspiratör, klima, hava temizleyici veya vantilatör çalıştırmayın. Pencereyi açmak için kokunun yoğun olduğu bölgeden geçmek, yüksek bir yere tırmanmak ya da sıkışmış mekanizmayı zorlamak gerekiyorsa havalandırmayı atlayıp çıkın.

Bina dışındaki bir servis kutusu veya sokak hattı çevresinde koku varsa mantık tersine dönebilir: Dışarıdaki gazın binaya girmesini azaltmak için yakındaki kapı ve pencerelerin kapalı tutulması gerekebilir. GAZBİR'in cadde ve sokak önerisi bu ayrımı açıkça yapıyor. Yani “gaz kokusunda her pencereyi aç” diye tek cümlelik evrensel bir kural yoktur. Koku evin içindeyse doğal havalandırma, koku dışarıdaysa binaya girişin sınırlandırılması düşünülür; her iki durumda da 187 operatörünün talimatı öne geçer.

Vanayı yalnız güvenli, görünür ve bilinen bir hareketse kapatın

Sayaç girişindeki küresel vana genellikle kol boruyla aynı doğrultudayken açık, boruya dik konumdayken kapalıdır. AFAD'ın ilk 72 saat kılavuzu da bu yönü tarif ediyor. Yine de yabancı bir vana, mühürlü parça, duvar içi hat veya sıkışmış kol üzerinde deneme yapmayın. Vana hemen erişilebilir değilse, yoğun kokunun bulunduğu yere girmeniz gerekiyorsa ya da neyi çevirdiğinizden emin değilseniz bırakın ve çıkın.

Kombinin altındaki küçük vanaları tek tek kurcalamak, gazı ana noktadan kestiğiniz anlamına gelmez. Apartmanın ana giriş vanası da bütün bina sakinlerini etkileyen, erişimi ve yeniden açılması profesyonel kontrol gerektiren bir ekipmandır. Bina görevlisi olmanız sizi otomatik olarak müdahale yetkilisi yapmaz. GAZBİR bina içi kokuda ana giriş vanasının kapatılmasını önerse de bu adım ancak güvenli erişim ve önceden bilinen prosedür varsa uygulanmalıdır.

Gaz kesildikten sonra “koku geçti” diyerek vanayı geri açmayın, cihazları ateşlemeyin ve ocağı deneyerek kontrol yapmayın. AFAD, bina dışındaki kutudan kapatılan gazın kullanıcı tarafından tekrar açılmamasını özellikle belirtiyor. Dağıtım ekibi kaçağı ölçer, gerekirse arzı keser; iç tesisattaki onarım ise yetkili firmanın işi olur. Koku kaybolması tesisatın güvenli olduğuna dair rapor değildir.

Kokunun yeri, tahliye ve uyarı biçimini değiştirir

Koku yalnız bir dairenin içindeyse o dairedeki insanları çıkarın, komşuları kapı ziliyle değil güvenli bir yöntemle uyarın ve merdiveni kullanın. Merdiven boşluğu, kazan dairesi ya da ortak koridorda koku varsa asansöre binmeyin; ortak alandaki elektrik düğmelerine dokunmayın. Binayı dolaşıp her kapıya vurmak, kokulu hacimde kalma süresini uzatıyorsa bunu yapmayın. Dışarıdan 187'ye binanın kat sayısını, kokunun en güçlü hissedildiği yeri ve içeride kalmış olabilecek kişileri söyleyin.

Sokakta veya servis kutusunda koku duyuyorsanız çukur, rögar, kazı alanı ya da boru hattına yaklaşmayın. Kıvılcım çıkarabilecek araçları bölgede çalıştırmayın; trafiği kendi bedeninizle kesmeye kalkmayın. Güvenli bir yerden açık adresi, yakın bina numarasını, servis kutusunu veya belirgin kavşağı tarif edin. Gazın nereden geldiğine ilişkin tahmininizi gerçek gibi sunmayın. “Şu bina kesin kaçırıyor” yerine kokunun nerede ve ne zamandır hissedildiğini anlatmak ekibin ölçümünü daha az yönlendirir.

187 ihbarında kısa adres, konum ve belirti yeterlidir

Türkiye'de doğal gaz acil ihbar numarası 187'dir. EPDK, acil durum ihbarlarının bu hatta yapılması gerektiğini; dağıtım şirketinin acil müdahale gerektiren ihbarlara en geç 15 dakika içinde ulaşmakla yükümlü olduğunu yazıyor. Bu süre, evde bekleme daveti değildir. Güvenli alana çıkın, operatörün yönlendirmesini izleyin ve ekibin adrese erişebilmesi için yakınlarda ancak kokulu bölgenin dışında kalın.

İhbarı uzatmadan adınızı, geri aranabilecek numarayı, açık adresi ve en yakın bilinen noktayı verin. Kokunun daire içinde mi, merdivende mi, sokakta mı olduğunu; tıslama, yangın, patlama, kazı hasarı veya rahatsızlanan kişi bulunup bulunmadığını söyleyin. Tesisat numarasını biliyorsanız ekleyin, bulmak için eve dönmeyin. EPDK'ya göre acil müdahale ücretsizdir; ekip iç tesisatta kaçak bulursa güvenlik amacıyla gazı kesebilir. Sonraki tamir ve tadilatın müşterinin sorumluluğunda olması, ilk ihbar için ücret beklemeniz gerektiği anlamına gelmez.

Apartman girişinin kilitli olması, numaranın görünmemesi veya kapalı site güvenliği ekibin erişimini geciktirebilir. Güvenli noktadaysanız görevliye ihbar verildiğini söyleyin; elektrikli kapı otomatiğini kokulu alandan çalıştırmayın. Çocuk, yaşlı, engelli kişi, evcil hayvan ya da içeride kalmış biri varsa bunu ilk görüşmede bildirin. Onları kurtarmak için gazlı alana geri girmeyin. Ekip sizden sayaç veya cihaz bilgisi isterse bildiğiniz kadarını aktarın; tahmin yürütmeyin. Müdahale tamamlanana kadar komşuların sigara içmesini, aracı çalıştırmasını veya asansör kullanmasını engellemek için kendinizi riske atmayın. Uyarıyı güvenli mesafeden yapın.

Doğal gaz kokusu ile karbonmonoksit aynı uyarı değildir

Kokulandırılmış doğal gazın sızıntı kokusu vardır; karbonmonoksit ise renksiz, kokusuz ve tatsızdır. Karbonmonoksit, yakıtın eksik yanmasıyla oluşur. Bu yüzden “koku yok, sorun yok” sonucu çıkarılamaz. Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, nefes darlığı, aşırı yorgunluk, davranış değişikliği veya bilinç kaybı özellikle aynı ortamda birden fazla kişide görülüyorsa temiz havaya çıkın ve 112'den tıbbi yardım isteyin. Evcil hayvanın aniden halsizleşmesi de ortama ilişkin bir uyarı olabilir; bu tek başına tanı değildir.

Birleşik Krallık İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumunun rehberi, karbonmonoksit şüphesinde cihazı ve gaz kaynağını kapatmayı, havalandırmayı ve tıbbi değerlendirme istemeyi öneriyor. Türkiye'de uygulama için güvenli alandan 187 ile 112'ye durumu aktarın. Kokulu gaz kaçağı alarmı ile karbonmonoksit alarmı aynı sensör değildir; duman alarmı da ikisinin yerine geçmez. Alarmın susması veya pencerelerin açılması tıbbi riski bitirdiğini kanıtlamaz. Belirti yaşayan kişi iyi hissetse bile 112'nin yönlendirmesine göre hareket etmelidir.

Ekip gelmeden kaçak testi ve cihaz denemesi yapmayın

Çakmakla alev rengine bakmak, ocağı yakıp çekiş denemek, sabun köpüğüyle bütün bağlantıları dolaşmak veya internetten alınan el tipi cihazla evi taramak güvenli ilk müdahale değildir. PHMSA raporunda sabun çözeltisi profesyonel kaçak yerini belirleme yöntemlerinden biri olarak anılır; bu, gaz kokan evde kullanıcının bağlantıları tek tek sınaması için öneri değildir. Ölçümün yeri, ekipmanı ve güvenli çalışma koşulu uzmanlık ister.

187 ekibi ortamı ve şebeke tarafını kontrol eder, gerekli güvenlik önlemini alır ve iç tesisat sorunu varsa gazı kesebilir. Kesinti sonrasındaki onarım, dağıtım şirketinin yetkilendirme ve proje kurallarına uygun firmayla yürütülür. İnternetten bulunan bir ustanın “koku kalmadı” sözü, sızdırmazlık testi ve dağıtım prosedürünün yerini tutmaz. Kombi, ocak veya şofben değişimi de mevcut iç tesisat projesini etkileyebilir; EPDK bu tür değişiklikleri tadilat kapsamında değerlendiriyor.

Eve dönüş kararını kokuya bakarak vermeyin. Acil ekip güvenli olduğunu söylemeden içeri girmeyin; gaz arzı kesilmişse yeniden açma adımını da onların yönlendirmesine bırakın. Olaydan sonra vana yerini, 187 numarasını ve bina sorumlusunun iletişimini erişilebilir bir yerde kayıtlı tutun. En yararlı hazırlık, kaçak anında kahramanlık yapmak değil, hangi hareketi hiç yapmamanız gerektiğini önceden bilmektir.

Akılda kalacak sıra: Kıvılcım yok, kısa müdahale, dışarıdan ihbar

Gaz kokusunda önce cihazları kapatma listesi çıkarmayın. Elektriğe ve aleve dokunmayın. Yalnız yol üzerindeyse kapı ve pencereyi doğal biçimde açın, güvenle biliyorsanız vanayı kapatın, insanları çıkarın ve merdiveni kullanın. Sonra kokusuz açık alandan 187'yi arayın; sağlık belirtisi, yangın veya yaralanmada 112'yi ekleyin. Kaçağı bulma, gazı yeniden verme ve cihazı çalıştırma işi ekiplerin kontrolünden sonra gelir. Koku geçti diye riskin geçtiğini varsaymayın.