Çerkezköy-Kapıkule yük koridorunda ray ve karayolu verisini okumak

İki tren kaydı düzenli kapasite değildir

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının Ulaştırma Sektörel Operasyonel Programı sayfası, Çerkezköy-Kapıkule kesiminde 17 ve 18 Haziran 2026'da karşılıklı iki programlı yük treninin işletildiğini bildirir. Kaynak bu hareketleri açıkça karşılıklı ve tek seferlik olarak tanımlar; test, işletmeye hazırlık ve kabul süreçleriyle ilişkilendirir. Bu nedenle kayıt, hattın iki yönde tren geçişine ilişkin somut bir olaydır fakat günlük tarife, aylık tren sayısı, yıllık kapasite kullanımı veya ticari talep serisi değildir.

İlk tren Çerkezköy'den 02.00'de hareket edip 05.22'de Edirne'ye ulaşmıştır; kaynak 18 vagon, 102 dingil, 1.310 ton yük ve 537 metre tren uzunluğu verir. Karşı yön treni Edirne'den 01.30'da çıkıp 05.25'te Çerkezköy'e varmış; 18 vagon, 108 dingil, 1.257 brüt ton ve 557 metre olarak kaydedilmiştir. “Yük” ile “brüt ton” aynı kapsam değildir. Birinde yalnız yük, diğerinde araç ve yük toplamı kastedilmiş olabilir; resmî metin ayrımı korunmadan iki sayı toplanmamalı veya ortalanmamalıdır.

Kapasite için gereken veri daha geniştir: işletilebilir tren yolu sayısı, sinyalizasyon düzeni, tren uzunluğu ve dingil yükü sınırı, bakım penceresi, yolcu trenleriyle paylaşım, sınır işlemleri, terminal elleçleme ve lokomotif/vagon bulunabilirliği. İki tek sefer bu değişkenlerin yıllık bileşimini ölçmez. Dosyada gözlenen sefer sayısı “2” olarak tutulabilir; fakat bunun yanına “tek seferlik, düzenli frekans değil” notu eklenmelidir. Aksi halde olay kaydı, ölçülmemiş bir kapasite göstergesine dönüşür.

Proje hedefini gerçekleşmiş performanstan ayırın

UAB'nin 13 Mart 2026 açıklaması Halkalı-Kapıkule projesini 153 kilometrelik Kapıkule-Çerkezköy, 67 kilometrelik Çerkezköy-Ispartakule ve 8,4 kilometrelik Ispartakule-Halkalı etaplarıyla tanımlar. Bütün etapların tamamlanması koşuluyla mevcut hat kapasitesinin dört katına çıkarılması, yük taşıma süresinin 8,5 saatten 3,5 saate indirilmesi ve yıllık 33,5 milyon ton yük kapasitesine ulaşılması planlanır. Bu ifadelerde “tamamlandığında”, “hedef” ve “plan” sözcükleri veri sınıfını belirler.

Planlanan kapasite, 17-18 Haziran'daki trenlerin taşıdığı tonla karşılaştırılıp doluluk oranı üretilemez. 33,5 milyon ton/yıl bütün tamamlanmış hat için teorik veya tasarım kapasitesi hedefidir; iki tren kaydı ise Çerkezköy-Edirne hareketlerine ait olay verisidir. Payda ve pay aynı coğrafya, dönem ve yük tanımını taşımadığı için oran anlamsız olur. Gerçek kapasite kullanımı için en az tam koridor yıllık yük tonu, tren-kilometresi, net/brüt tanımı, iptal ve gecikme kayıtları ile terminal akışı gerekir.

Süre de aynı disiplinle okunmalıdır. Proje açıklamasındaki 3,5 saat Halkalı-Kapıkule tamamlanmış koridoru için planlanan yük taşıma süresidir. Haziran trenlerinin kaynakta verilen Çerkezköy-Edirne saatleri farklı başlangıç ve bitiş noktalarına aittir; bekleme, operasyon veya kabul süreci ayrıntıları açıklanmaz. Bu nedenle 3 saat 22 dakika ya da 3 saat 55 dakikalık gözlenen takvim farkları proje hedefinin gerçekleştiğini kanıtlamaz. Rota, duruş ve zaman damgası aynı olmadıkça süre karşılaştırması yapılmamalıdır.

Ton, ton-kilometre ve taşıt-kilometreyi karıştırmayın

Ton, taşınan yükün kütlesidir. Ton-kilometre, bir ton yükün bir kilometre taşınmasını ifade eden taşıma işi ölçüsüdür. Taşıt-kilometre ise bir aracın katettiği mesafeyi sayar; aracın ne kadar yük taşıdığını tek başına söylemez. Aynı kamyon boş veya dolu gittiğinde taşıt-kilometre aynı olabilir, ton-kilometre değişir. Demiryolundaki 1.310 tonluk tek tren kaydını ulusal karayolu taşıt-kilometresiyle doğrudan bölmek, yük miktarıyla araç hareketini aynı birim sanmak olur.

TÜİK'in 2024 taşıt-kilometre istatistiği, Türkiye genelinde motorlu kara taşıtları için muayene ve idari kayıt eşleştirmesine dayanır. Kamyon, çekici ve kamyonet sınıflarını içerir; yayımlanan toplam bütün Türkiye'deki araç hareketini temsil eder. Metaveri Çerkezköy-Kapıkule karayolu koridoruna özel geçiş, yük cinsi, doluluk, tonaj veya başlangıç-varış çifti vermez. Ulusal taşıt-kilometre serisi karayolu faaliyetinin ölçeğini gösterir; bu koridorda demiryoluna kayabilecek yükü ölçmez.

Karayolu ile rayı karşılaştırmak için ortak bir tablo kurulacaksa satırlar aynı koridoru ve dönemi kapsamalıdır. Sütunlarda net yük tonu, ton-kilometre, araç veya tren hareketi, ortalama yük, boş dönüş, kapıdan kapıya süre, gecikme dağılımı ve terminal beklemesi ayrı bulunmalıdır. Yük türü de gereklidir; konteyner, dökme yük, otomotiv veya tehlikeli madde aynı ekipman ve süreçle taşınmaz. Haziran resmî kaydı yükün ticari türünü açıklamadığı için bu yazı bir yük kompozisyonu uydurmaz.

Emniyet ölçütü maruziyet ve coğrafya ister

Resmî olay açıklaması iki trenin seyrini emniyetli ve planlandığı şekilde tamamladığının tutanakla kayda geçtiğini söyler. Bu, iki sefer için operasyon sonucu kaydıdır; hattın yıllık kaza oranı veya karayoluna göre emniyet üstünlüğü değildir. Emniyet performansı için olay sayısının yanında maruziyet paydası gerekir: tren-kilometre, yolcu-kilometre, yük tren-kilometresi, çalışan saati veya hemzemin geçit kullanım miktarı gibi göstergeler olay türüne göre seçilir. İki başarılı sefer istatistiksel oran kurmaz.

ERA'nın Annual Safety Overview 2025 raporu, Ortak Emniyet Göstergelerinin ulusal emniyet makamlarından ve işletmeci/altyapı yöneticilerinden tanımlı biçimde toplandığını açıklar. Ancak raporun coğrafi kapsamı EU-27, Norveç ve İsviçre'den oluşan Tek Avrupa Demiryolu Alanıdır; Türkiye bu raporun ülke kümesinde değildir. Bu nedenle ERA oranı ÇEKA hattına taşınamaz. Kaynak burada sonuç vermek için değil, emniyet göstergesinin tanım, bildirim otoritesi, dönem ve maruziyet gerektirdiğini göstermek için kullanılır.

Karayolu tarafında da yalnız kaza sayısı yeterli değildir. Aynı koridor ve dönemde ağır vasıta hareketi, kat edilen kilometre, kaza tanımı, yaralanma sınıfı, yol kesimi ve hava koşulu gibi kapsamlar gerekir. TÜİK'in taşıt-kilometre serisi bir maruziyet bileşeni olabilir ama ÇEKA koridoruna ayrılmadan rota sonucu üretmez. Bu içerik saha gözlemi yapmadı, kaza dosyası incelemedi ve emniyet denetimi gerçekleştirmedi; demiryolu ile karayolunun kişisel veya operasyonel güvenlik sıralamasını sunmaz.

Karşılaştırılabilir bir koridor veri sözlüğü kurun

Sağlam bir koridor dosyası önce kimlik alanlarını sabitler: Halkalı-Kapıkule bütün proje mi, Çerkezköy-Kapıkule kesimi mi, yoksa Çerkezköy-Edirne gözlenen hareketi mi? Her sayının başlangıç, varış ve ara durak kapsamı yazılmalıdır. Ardından dönem belirtilir: 17-18 Haziran 2026 olay kaydı, 2026 proje hedefi ve 2024 ulusal karayolu serisi aynı zaman kesiti değildir. İşletmeci veya veri üreticisi de ayrılır; UAB proje açıklaması, TCDD 1. Bölge koordinasyonu ve TÜİK istatistiği farklı kurumsal rollerdir.

İkinci adım birim sözlüğüdür. Ton için net veya brüt; mesafe için kilometre; süre için hareket-varış, planlanan taşıma veya kapıdan kapıya; kapasite için ton/yıl, tren/gün ya da tren yolu/saat açıkça yazılmalıdır. “Dört kat” boyutsuz bir proje oranıdır ve başlangıç kapasitesi yayımlanmadan mutlak tren sayısına çevrilemez. Emisyon karşılaştırması yapılacaksa enerji kaynağı, araç doluluğu, boş dönüş, sistem sınırı ve gCO₂e/ton-km gibi ortak işlevsel birim gerekir. Bu makale emisyon hesabı üretmedi.

Son adım kanıt durumudur: gözlenen, hedeflenen, hesaplanan veya kapsam dışı. İki tren gözlenmiş resmî olaydır; 33,5 milyon ton/yıl tamamlanma koşullu hedeftir; ulusal taşıt-kilometre koridor dışı bağlamdır; ERA emniyet serisi coğrafi olarak Türkiye dışıdır. Bu dört etiketi görünür tutmak, yüksek sayıları yanlış bir performans hikâyesine dönüştürmeyi önler. İsimli demiryolu veya karayolu uzmanı incelemesi bulunmuyor; paket canlı yayın için hazır olduğu iddiası taşımıyor.